بلاک چینارتقای پکترا (Pectra) جدیدترین بهروزرسانی بزرگ در شبکه اتریوم است که قرار است مسیر این بلاکچین محبوب را در سالهای آینده شکل دهد. این ارتقا، بزرگترین تغییر اتریوم از زمان مرج (The Merge) تاکنون به شمار میرود. پکترا ترکیبی از دو ارتقای دیگر یعنی پراگ (Prague) و الکترا (Electra) است و شامل مجموعهای از تغییرات مهم برای بهبود امنیت، کارایی و تجربه کاربری اتریوم میشود.
در این مقاله جامع از بلاک پست، همه چیز درباره آپگرید پکترا را به زبان ساده بررسی میکنیم: از تاریخ اجرا و نحوه راهاندازی گرفته تا بررسی دقیق EIPهای آن، تاثیراتش بر اکوسیستم اتریوم و جایگاه آن در مسیر پیشرفت این بلاکچین. اگر بهدنبال درک کامل و دقیق از پکترا هستید، این راهنمای کامل را از دست ندهید.
ارتقای پکترا جدیدترین بهروزرسانی بزرگ اتریوم است که در تاریخ ۷ می ۲۰۲۵ روی شبکه اصلی اجرا شد. این آپگرید، ترکیبی از دو ارتقای همزمان به نامهای پراگ (Prague) و الکترا (Electra) است که به ترتیب، لایه اجرایی و لایه اجماع اتریوم را تغییر دادهاند.
پکترا فقط یک آپدیت فنی ساده نیست؛ این ارتقا مسیر اتریوم را به سمت امنیت بیشتر، تجربه کاربری بهتر و توسعهپذیری بالاتر هدایت میکند. از مهمترین تغییرات آن میتوان به امکان کنترل هوشمندانه کیف پولها با EIP-3074، ارتقاء قابلیتهای ولیدیتورها و بهینهسازی عملکرد شبکه اشاره کرد که در ادامه مقاله مفصل آنها را شرح میدهیم.
با اجرای موفق پکترا، حالا اتریوم یک گام دیگر به چشمانداز بلندمدتش نزدیکتر شده و خود را برای مرحله بعدی از پیشرفت آماده کرده است.
ارتقای پکترا در اتریوم شامل مجموعهای از تغییرات اساسی است که نه تنها به بهبود عملکرد شبکه کمک میکند، بلکه به تقویت امنیت و کارایی آن هم میپردازد. این ارتقا در واقع تلاش دارد تا اتریوم را برای چالشهایی همچون مقیاسپذیری، امنیت و عدم تمرکز بیشتر آمادهتر کند. پکترا به طور خاص به بهبود فرآیندهای مربوط به اجماع و اجرای تراکنشها میپردازد، به طوری که شبکه قادر به پردازش سریعتر و ایمنتر خواهد بود.
این ارتقا، ترکیبی از چندین پروپوزال (EIP) است که هر کدام نقش مهمی در تحول اتریوم ایفا میکنند. در بخش بعدی، به طور دقیقتر به بررسی هر یک از این EIPها خواهیم پرداخت تا بفهمیم چه تغییراتی در سطح فنی و عملکردی در انتظار اتریوم هستند.
هر ارتقای بزرگ در اتریوم با مجموعهای از پیشنهادهای فنی یا همان EIP (به معنای پروپوزال بهبود اتریوم) همراه است که پایههای تغییرات را مشخص میکنند. ارتقای پکترا هم از این قاعده مستثنی نیست. همانطور که پیشتر گفتیم، این ارتقا شامل 11 EIP است؛ تعدادی که تاکنون در هیچ ارتقای قبلی به این گستردگی نبوده. در ادامه، هر کدام از این EIPها را به زبان ساده برایتان توضیح میدهیم.
در حال حاضر، حسابهای معمولی در اتریوم ،یعنی همانهایی که فقط یک کلید خصوصی دارند و با استفاده از کلمات بازیابی آنها را میسازیم، محدود هستند و نمیتوانند از امکانات پیشرفته مثل اعمال کردن چند تراکنش در یک تراکنش، پرداخت گس توسط شخص ثالث یا بازیابی هوشمند استفاده کنند. اگر کسی بخواهد چنین قابلیتهایی داشته باشد، باید حسابش را به یک قرارداد هوشمند تبدیل کند که هم پیچیدهتر است و هم هزینهبر.
اما EIP-7702 یک راهحل ساده و جذاب ارائه میدهد: این پیشنهاد به حسابهای معمولی اجازه میدهد فقط برای یک تراکنش خاص، مثل قرارداد هوشمند عمل کنند. یعنی میتوانید برای آن تراکنش، یک منطق پیچیده یا فانکشن خاص تعریف کنید که در حالت عادی ممکن نبود. بعد از اجرای آن تراکنش، حساب به حالت سادهی خود بازمیگردد و شما میتوانید برای تراکنش بعدی، یک منطق متفاوت طراحی کنید.
این تغییر تجربهی کار با کیف پولها را بسیار بهبود میدهد و یک گام مهم در مسیر انتزاع حساب (Account Abstraction) بهشمار میرود. با این قابلیت، کاربران معمولی هم میتوانند از امکانات پیشرفته بهرهمند شوند، بدون اینکه وارد دنیای پیچیده قراردادهای هوشمند شوند.
در حال حاضر، هر ولیدیتور در شبکه اتریوم فقط میتواند با 32 اتر فعال باشد. یعنی اگر کسی بخواهد مثلا 320 اتریوم را استیک کند، باید 10 ولیدیتور جداگانه راهاندازی کند. این محدودیت باعث شده تعداد ولیدیتورها به شکل انفجاری رشد کند و در نتیجه فشار زیادی به شبکه وارد شود. همچنین، اجرای هر نود نیاز به یک سختافزار قوی دارد که هزینه اعتبارسنجها را هم بالا میبرد و هماهنگی بین این همه ولیدیتور، کار را برای مقیاسپذیری شبکه سختتر میکند.
EIP-7251 این مشکل را با بالا بردن سقف استیکینگ فعال هر ولیدیتور از عدد فیکس 32 به بازه 32 تا 2048 واحد اتریوم (ETH) حل میکند. یعنی حالا کاربران یا سازمانهایی که سرمایه زیادی دارند، میتوانند با تعداد کمتر ولیدیتور، مقدار بیشتری ETH را استیک کنند.
این تغییر، برای کاربران عادی محسوس نیست، اما از نظر فنی به اتریوم کمک میکند تا سبکتر، سریعتر و مقیاسپذیرتر شود. به خصوص در آینده که تعداد کاربران و ولیدیتورها بیشتر میشود، این اصلاح ساختاری اهمیت بیشتری پیدا میکند.
تا پیش از این، اگر یک ولیدیتور میخواست از شبکه اتریوم خارج شود و اتریومهای استیکشدهاش را برداشت کند، فقط میتوانست از طریق لایه اجماع (Consensus Layer) این کار را انجام دهد. این موضوع باعث محدودیت در طراحی ابزارهای هوشمند برای مدیریت استیکینگ میشد.
اما EIP-7002 این محدودیت را برطرف میکند و اجازه میدهد خروج ولیدیتورها از طریق لایه اجرا (Execution Layer) هم انجام شود. یعنی حالا میتوان این فرآیند را درون قراردادهای هوشمند برنامهریزی کرد و مثلا براساس شرایط خاص، به طور خودکار ولیدیتورها را از شبکه خارج کرد.
این قابلیت، برای کاربران عادی شاید ملموس نباشد، اما برای توسعهدهندگان و سرویسهای مرتبط با استیکینگ یک تغییر بزرگ به شمار میآید. با این ارتقا، امکان ساخت ابزارهای پیشرفتهتر برای مدیریت خودکار ولیدیتورها و استراتژیهای هوشمند استیکینگ فراهم میشود و انعطافپذیری شبکه بیشتر میشود.
پروپوزال EIP-6110 مکمل پروپوزالهای قبلی اتریوم است و فرآیند استیکینگ را بهبود میبخشد. در گذشته، ولیدیتورها برای ثبت سپردههای استیک خود باید از طریق لایه اجماع اقدام میکردند که این روش پیچیده بود و گاهی باعث تأخیر میشد.
با EIP-6110، سپردههای ولیدیتورها مستقیما در لایه اجرا ثبت میشوند. این تغییر، فرآیند ورود ولیدیتورها به شبکه را سادهتر، شفافتر و کارآمدتر میکند و نیاز به انتقال پیچیده اطلاعات بین لایهها را از بین میبرد.
هرچند این تغییر برای کاربران عادی چندان محسوس نیست، اما پایداری سیستم استیکینگ را افزایش میدهد و تفکیک بین لایه اجرا و لایه اجماع را دقیقتر و منظمتر میکند.
یکی از مهمترین دغدغههای کاربران در شبکههای لایه دوم مثل آربیتروم یا آپتیمیزم، هزینه تراکنشهاست. این هزینهها بهطور مستقیم به فضایی که برای ذخیره دادهها در بلاکها وجود دارد وابسته است؛ فضایی که در قالب چیزی به نام بلاب (Blob) تعریف میشود.
در آپگرید قبلی اتریوم (Dencun)، امکان اضافه کردن حداکثر 6 بلاب در هر بلاک فراهم شد، ولی هدف اصلی شبکه، فقط 3 بلاب بود. حالا EIP-7691 این محدودیت را بازنگری میکند: هدف شبکه را از 3 به 6 بلاب افزایش میدهد و سقف حداکثری را هم به 9 بلاب میرساند.
یعنی از این به بعد، هر بلاک فضای بیشتری برای دادههای لایه دوم دارد و این باعث میشود کارمزدها در این شبکهها کاهش پیدا کند. این تغییر، مستقیما روی تجربه کاربران لایه دوم تاثیر میگذارد و به مقیاسپذیری بهتر شبکه اتریوم هم کمک میکند.
برای اینکه اتریوم در آینده بتواند بهتر و راحتتر مقیاسپذیر شود، باید از همین حالا زیرساختهای فنیاش را مرتب کند. یکی از این زیرساختها، نحوه زمانبندی بلابها در شبکه است؛ یعنی اینکه چه زمانی، چه تعداد بلاب مجاز باشد و در هر ارتقای شبکه چه تغییری در این ظرفیت ایجاد شود.
در حال حاضر، بین کلاینتهای مختلف اتریوم (مثلا Geth، Nethermind و …) روش مشخص و واحدی برای مدیریت این زمانبندیها وجود ندارد. این یعنی اگر قرار باشد در آینده ظرفیت بلابها افزایش یابد، ممکن است هماهنگسازی بین کلاینتها دشوار و پرخطا باشد.
EIP-7840 این مشکل را حل میکند. این پیشنهاد، زمانبندی بلابها را بهصورت یک ساختار استاندارد وارد فایلهای پیکربندی لایه اجرا میکند. این کار شاید مستقیما برای کاربران قابل مشاهده نباشد، اما برای آینده مقیاسپذیری اتریوم یک قدم مهم و ضروری به حساب میآید.
در اتریوم، اطلاعاتی که همراه با تراکنشها ارسال میشوند و ساختار خاصی ندارند، به عنوان کالدیتا (calldata) شناخته میشوند. این روش سنتی برای انتقال دادههاست که بسیاری از پروژههای لایه دوم مثل آربیتروم از آن برای ذخیره دادههای خود استفاده میکردند.
اما از زمان معرفی بلابها در ارتقای Dencun، راه بهتری برای ارسال این دادهها ارائه شده است. بلابها هم ارزانترند، هم کارآمدتر و هم باعث بهبود مقیاسپذیری شبکه میشوند.
EIP-7623 با افزایش هزینه استفاده از کالدیتا، به پروژهها انگیزه میدهد که به جای آن، از بلابها استفاده کنند. این تغییر باعث میشود منابع شبکه بهتر مدیریت شوند و لایه دوها نیز هزینههای پایینتری برای کاربران داشته باشند.
تاثیر این تغییر را میتوان در قالب کارمزدهای کمتر در شبکههای لایه دو دید؛ تغییری مثبت در جهت بهینهسازی و توسعهی اتریوم در مقیاس بالا.
در معماری اتریوم، دو بخش اصلی وجود دارد: لایه اجرا (Execution Layer) که مسئول اجرای تراکنشها و قراردادهاست و لایه اجماع (Consensus Layer) که وظیفه تایید و نهاییسازی آنها را بر عهده دارد. تا امروز، ارتباطی که از لایه اجرا به لایه اجماع فرستاده میشود، ساختار مشخص و یکسانی نداشته؛ هر بار نیاز به راه حلهای خاص و پیچیده بوده است.
EIP-7685 میخواهد این مشکل را برای همیشه حل کند. این پیشنهاد یک فرمت عمومی و استاندارد برای ارسال درخواست از لایه اجرا به لایه اجماع تعریف میکند. یعنی دیگر لازم نیست برای هر ویژگی جدید، از صفر یک سیستم ارتباطی طراحی شود. همه چیز میتواند با استفاده از یک چارچوب یکپارچه مدیریت شود.
شاید این ارتقا هم مستقیما برای کاربران قابل مشاهده نباشد، اما نقش زیرساختی آن بسیار مهم است. این استانداردسازی، مسیر را برای ارتقاهای آینده مثل درختهای Verkle یا هماهنگی بهتر بین لایهها هموار میکند. به بیان ساده، این EIP شبیه به ساختن یک شاهراه ارتباطی بین دو بخش اصلی اتریوم است که در بلندمدت، سرعت و قدرت توسعهی شبکه را چند برابر میکند.
در لایه اجماع اتریوم، یکی از اطلاعات مهمی که بین نودها رد و بدل میشود، Attestation یا همان گواهی تایید بلاکهاست. این گواهیها شامل اطلاعاتی مثل اینکه چه کسی بلاک را تایید کرده و در کدام کمیته قرار دارد، هستند. اما در وضعیت فعلی، بخشی از این اطلاعات یعنی شماره کمیته، مستقیما درون هر گواهی قرار میگیرد، در حالی که میتوان آن را جدا نگه داشت.
EIP-7549 دقیقا همین کار را انجام میدهد: این شماره را از گواهی جدا میکند تا ساختار سبکتر، سادهتر و بهینهتری ایجاد شود. با این تغییر، دادههایی که باید بین نودها جابهجا شود کمتر میشود که در نتیجه مصرف پهنای باند و نیاز به ذخیرهسازی نیز کاهش پیدا میکند.
این تغییر در پشت صحنه به اتریوم کمک میکند تا سریعتر، سبکتر و آمادهتر برای مقیاسپذیری بیشتر در آینده باشد. در واقع، این یکی از آن تغییرات زیرپوستی است که شبکه را بدون سر و صدا قویتر میکند.
در حال حاضر، قراردادهای هوشمند در اتریوم فقط به هش 256 بلاک آخر دسترسی دارند. اگر یک برنامه بخواهد به بلاکهای کمی قدیمیتر نگاه کند، امکانپذیر نیست مگر با راهکارهای پیچیده یا بیرون از زنجیره.
پیشنهاد EIP-2935 این محدودیت را برطرف میکند: با ذخیره هش بلاکهای اخیر در استیت شبکه، قراردادها میتوانند به این دادهها دسترسی مستقیم داشته باشند. استیت در واقع همان مجموعهای از دادهها و اطلاعات مهم درباره وضعیت فعلی شبکه است، مثل موجودی حسابها، وضعیت قراردادها و دادههای تراکنشها که بهروزرسانی و نگهداری میشود تا شبکه بتواند بهدرستی کار کند.
این تغییر باعث میشود اپلیکیشنهای پیشرفتهای مثل تولید اعداد تصادفی مطمئن، اوراکلهای غیرمتمرکز و سیستمهای اثبات بر بستر بلاکچین بهتر و دقیقتر کار کنند.
این پیشنهاد، یک قابلیت ویژه به اتریوم اضافه میکند که عملیات مربوط به امضاهای رمزنگاری BLS12-381 را بسیار کمهزینهتر و سریعتر انجام میدهد. امضاهای BLS نقش مهمی در استیکینگ و ارتباط بین شبکههای مختلف بلاکچین یا همان پلهای زنجیرهای دارند، اما پیش از این، بررسی این امضاها هزینه زیادی برای کاربران داشت.
با این به روزرسانی، اتریوم میتواند این عملیات پیچیده را با مصرف گس کمتر و کارایی بالاتر انجام دهد. کاربران به طور مستقیم این تغییر را مشاهده نمیکنند، اما زیرساخت امنیتی و قابلیتهای مقیاسپذیری شبکه را به شدت تقویت میکند.
🔶 بیشتر بخوانید: گس فی اتریوم چیست؟ هزینه گس اتریوم به زبان ساده
ارتقای پکترا رسما در تاریخ ۷ می ۲۰۲۵ (۱۷ اردیبهشت ۱۴۰۴) ساعت 10:05 به وقت UTC روی شبکه اصلی اتریوم اجرا شد. این تاریخ پس از چند مرحله آزمایش و هماهنگی بین تیمهای توسعهدهنده نهایی شد و در جلسه اصلی توسعهدهندگان تایید گردید.
نحوه اجرای پکترا در شبکههای تستی نیز به شرح زیر میباشد:
|
مرحله |
تاریخ راهاندازی | توضیحات مختصر |
|
شبکه هالسکی |
۲۴ فوریه ۲۰۲۵ |
تست اولیه، با مشکلاتی همراه بود |
|
شبکه سپولیا |
۵ مارس ۲۰۲۵ |
تست موفقیتآمیز پس از رفع مشکلات |
|
شبکه هودی |
۲۷ مارس ۲۰۲۵ |
تست نهایی و موفق؛ جایگزین هالسکی |
| شبکه اصلی اتریوم | ۷ می ۲۰۲۵ |
راهاندازی رسمی ارتقا روی شبکه اصلی اتریوم |
ارتقای پکترا یکی از مهمترین مراحل توسعه اتریوم در مسیر افزایش مقیاسپذیری و بهبود تجربه کاربری است. این ارتقا که بزرگترین آپگرید اتریوم از نظر تعداد EIP است، پایههای فنی لازم برای قابلیتهای پیشرفتهتر مثل حسابهای هوشمند، بهینهسازی استیکینگ و کاهش هزینهها را فراهم میکند و راه را برای آیندهای با شبکهای سریعتر و کارآمدتر باز میکند.
🔶 بیشتر بخوانید: نقشه راه (Roadmap) جامع اتریوم؛ نگاهی به بروزرسانی های مهم اتریوم
ارتقای پکترا تاثیر بزرگی روی وب 3، کیف پولها و کاربران دارد. با این ارتقا، حسابهای معمولی میتوانند تراکنشهای پیچیدهتر و هوشمندانهتر انجام دهند که باعث میشود کیف پولها قابلیتهای بیشتری داشته باشند و استفاده از آنها راحتتر شود. همچنین افزایش سقف استیکینگ برای اعتبارسنجها، باعث بهبود امنیت و پایداری شبکه میشود. ظرفیت بیشتر برای ذخیره و انتقال دادهها، هزینه تراکنشها را کاهش داده و سرعت انجام تراکنشها را افزایش میدهد. در نهایت، این تغییرات به کاربران وب 3 امکان میدهد از خدمات امنتر، سریعتر و اقتصادیتر بهرهمند شوند و تجربه کاربری بهتری داشته باشند. در مجموع تاثیراتی که این تغییرات میتوانند داشته باشند، خلق یک پلتفرم منحصر بفردی است که مرزهای وب3 را جابجا کند، پذیرش جهانی کریپتو و دیفای را افزایش دهد و اتریوم را به ورژن قدرتمندتری تبدیل کند. شما میتوانید با استفاده از سایت ultrasound.money بهصورت دقیق تغییرات عرضه و وضعیت شبکه اتریوم را رصد کنید و از تحولات مهم آن آگاه بمانید. این ابزار به شما کمک میکند تا بهتر درک کنید چگونه این ارتقاها بر اقتصاد و آینده اتریوم تاثیر میگذارند.
در نهایت، ارتقای پکترا را میتوان یکی از مهمترین و تاثیرگذارترین به روزرسانیهای تاریخ اتریوم دانست که نه تنها عملکرد و امنیت شبکه را بهبود میبخشد، بلکه راه را برای توسعههای آینده و مقیاسپذیری بهتر هموار میکند. با ترکیب تغییرات اساسی در لایه اجرا و اجماع، پکترا گام مهمی در جهت تحقق چشمانداز بلندمدت اتریوم برداشته است؛ چشماندازی که در آن امنیت، کارایی و تجربه کاربری بهطور همزمان ارتقا یافته و اتریوم آماده رقابت قویتر در دنیای بلاکچین میشود. مطالعه دقیق EIPها و فهم تاثیرات آنها برای همه علاقهمندان به فناوری بلاکچین ضروری است تا بتوانند بهتر این تحولات را درک و از فرصتهای جدید آن بهرهمند شوند.
ورود من به دنیای ارزهای دیجیتال در سال ۱۳۹۸، مانند بسیاری دیگر، با معاملهگری آغاز شد. اما به مرور دریافتم که این حوزه بسیار فراتر از نمودارهای قیمت است. هرچه ...
